• شرکت نمایشگاهی یزد
  • 03538229985

مسجد جامع یزد

مسجد جامع یزد یکی از زیباترین، بی نظیرترین و مهم ترین جاذبه های گردشگری ایران است که در قرن ششم هجری قمری ساخته شده و مرمت و بازسازی مکان های مختلف آن دهه اخیر ادامه داشته است.

 زمانی که سازندگان مسجد جامع یزد، تصمیم به ساخت چنین بنایی گرفتند، آن را در مرکز شهر قدیم یزد و داخل حصار بنا کردند. مساحتی که زیربنای این مسجد را تشکیل می دهد، برابر با 9800 متر مربع بوده و متراژی حدود 500 متر مربع نیز، قسمت های مربوط به کاشی کاری، کتیبه  ها و ... را در بر میگیرد. طول مسجد جامع یزد 104 متر و عرض آن 99 متر است که به هفت ورودی متصل به چندین کوچه و راه خروجی ختم می شود.

موقعیت مسجد جامع یزد

مسجد جامع یزد که به قطع همانند مرواریدی بی بدیل در شهر یزد می درخشد، در ضلع غربی خیابان امام خمینی و یکی از محله های قدیمی این شهر قرار دارد. چهارسوق و بازار شاهی یزد از دیگر بناهای تاریخی قرن هشتم ه.ق. در انتهای خیابان مسجد جامع و در ضلع جنوب شرقی آن قرار دارند.انتهای سه بازارچه قدیمی شهر یزد به چهارسوق متصل می شود. یکی از این بازارجه ها به مسجد جامع ختم می شود که با اتصال دو بازارچه دیگر به کوچه یهودی ها و محله دارالشفا، مجموعه ای باستانی و حیرت انگیز را برای بازدیدکنندگان فراهم می کند.

تاریخچه احداث مسجد جامع یزد

 بر اساس اسنادی که از گذشته برجای مانده است، زمان ساخت و تکمیل مسجد جامع یزد، در مدت یک قرن و در دوران های مختلف تاریخی انجام شده است که از مهمترین آن ها می توان به سلطنت ایلخانی، صفویان، حکومت تیموریان، فرمانروایی آل مظفر و قاجاریان اشاره کرد؛ چرا که هر قسمت از این بنای تاریخی به مرور زمان و توسط بانیان متعددی ساخت و مرمت شده است. به نظر می رسد اولین بانی این اثر حیرت انگیز، عمرولیث صفاری است. اما مشهورترین بانی ساخت آن، علاالدوله کالنجار، است که در سال های 474 تا 498 هجری شمسی به عنوان حاکم یزد، فعالیت کرده است. پس از فوت کالنجار، به همت دختران فرامرز بن علی که از خاندان کاکویی به شمار می آیند، بخش های جدیدی به بنای اصلی مسجد اضافه می شود.

متاسفانه از قسمت های کهن مسجد اثری بجای نمانده است و آنجه که امروز به عنوان مسجد اعظم شناخته می شود، به همت شماری از صاحب منصبان، رجال دینی و مملکتی دوران های مختلف، نوسازی و بنا شده است.

کتیبه های تاریخ دار بنا

در هشتی ورودی شرقی بنا، کتیبه ای از کاشی که در آن متن وقفنامه مسجد آمده به تاریخ 765 ه.ق استو این قدیمی ترین تاریخ ثبت شده در بنا است. دیگر لوح های سنگی و کتیبه های کاشی این هشتی به تاریخ 770، 777، 820، 863، 875 و 947 ه.ق هستند.

 معماری مسجد اعظم

مسجد جامع کبیر یزد یکی از خارق العاده ترین و منحصر به فردترین بناهای تاریخی است ه علاقه مندان بسیاری در سراسر جهان شیفته و معطوف خود ساخته است. این اثر تاریخی شگفت انگیز، متشکل از یک ایوان مرتفع، دو شبستان، دو گرم خانه واقع در ضلع شرقی و غربی شبستان ها، گنبد خانه، دو پایاب و یک صحن بزرگ به شکل مستطیل است که نشانگر معماری و طراحی ساخت جالب و زیبای ایران باستان است. شش ورودی برای داخل شدن  به این مسجد بزرگ درنظر گرفته شده که هرکدام در قسمت های مختلف  مسجد تعبیه شده است.

 در دوران قاجاریه و در زمان سلطنت فتحعلی شاه قاجار، عملیات تخریب در سطح گسترده ای برای بازسازی و مرمت این بنای تاریخی صورت گرفته که باعث ایجاد ظاهری کاملا متفاوت از مسجد اولیه شد. براساس مکتوبات تاریخی، مسجدی که امروزه مقصد گردشگری مردم زیاد از سراسر جهان به شمار می آید و همچنین محل برگزرای مراسم عبادی و دینی مردم یزد محسوب می شود، بر جای سه مسجدی ساخته شده که سالیان گذشته در کنار یکدیگر بنا شده اند. اولین مسجدی که به اسم مسجد جامع عتیق معروف است، در اواخر قرن سوم هجری قمری و در زمان حکومت عمرولیث صفاری طراحی و ساخته شد. این بخشی از بنای ساخته شده، در قرن پنجم هجری قمری نیز تعمیر و مرمت شده و در کنار آن مناره ای را بنا کردند که تا قرن ها پس از احداث آن، همچنان حضور داشت.

در قرن پنجم هجری قمری، زمانی که علاالدوله، از امرای وقت یزد بود، به ساخت دومین مسجد که به نام مسجد جامع قدیم شناخته می شود، پرداخت و با ساخت یک گنبد خانه و چند ایوان، بناهای بیشتری را به مسجد اولیه اضافه کرد. پس از وی، دختران فرامرز بن کاکوئی، موجبات ساخت قسمت های جدیدی از جمله یک شبستان و مقبره در کنار دومین مسجد را، فراهم کردند.

و اما سومین مسجد که همان مسجد جامع نو نام دارد، در اولیل قرن هشتم هجری قمری با صحنی کوچک، گنبدخانه و ایوانی بزرگ، بنا شد. مسجد جامع نو توسط سید رکن الدین محمد قاضی و با تلاش ها و پیگیری های بی وقفه وی، ساخته و به بهره برداری رسید.

 هر بیننده ای که از این مسجد تاریخی دیدن می کند، محو معماری بی نظیر ایرانی که ساخت شبستان، گنبد، کاشی کاری، مناره ها، صحن و گچ کاری هایی که در آن به کار رفته می شود، توسط کتیبه، آجر ضربی و کاشی معرق، تزئین شده و جلوه ای از هنر و ذوق ایرانی را به جهانیان عرضه می دارد.

گنبد مسجد که زیبایی اش چشم هر بیننده ای را به خود خیره می سازد، از دو پوسته  متصل به هم تشکیل شده است که با طرح زیبایی از گل صابونکی، با ساقه ای مزین به نام الملک الله، که به خط کوفی تکرار شده، عنوان یکی از ممتاز ترین و یگانه ترین آثار معماری جهان را ازآن خود ساخته است. قطعا گنبدخانه، ایوان و مکان های اطراف آن را می توان یکی از زیباترین قسمت های مسجد جامع یزد دانست.

کاشی کاری فوق العاده زیای معرق، گره چینی و اسلیمی و گیاهی که بر ایوان مرتفع این بنای عظیم، همچون خورشیدی درخشان، خودنمایی می کند، نمایی منحصر به فرد را برای آنف به وجود آورده است.

بانی مناره های سر در مسجد احتمالا آقا جمال الدین محمد، مشهور به مهترجمال، وزیر یزد در دوره شاه طهماسب صفوی بوده است. ارتفاع مناره های مسجد جامع  یزد، با بیش از 52 متر و قطری برابر با هشت متر، لقب بلندترین مناره در بین مساجد تاریخی را ار آن خود کرده است که متاسفانه در سال 1313 هجری شمسی فرو ریخت و مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت. یکی از دو مناره سر در اصلی دارای دو مسیر حرکت مستقل است به گونه ای که اگر دو نفر همزمان بالا و پایین در جهت مخالف حرکت نمایند یکدیگر را نخواهند دید. در زیر ایوان اصلی 110 اسماء مبارکه الهی به صورتی هماهنگ و کاملا فنی با استفاده از خط کوفی بنایی نقش بسته است.

در واقع می توان تزئینات به کار رفته در معماری مسجد را یکی از شاهکارهای خیره کننده تاریخ بشر در تظر گرفت که مورد ستایش و تحسین بازدید کنندگان خاری و داخلی قرار می گیرد.